स्था. १९४३ · राजापूर

कै. ज्ञा. म. नारकर
वाचनालय

पाचल, ता. राजापूर, जि. रत्नागिरी

नोंदणी क्र: E-588  |  राजापूर, रत्नागिरी
वाचनालय पोर्टलवर प्रवेश करा इतिहास जाणून घ्या
१५,०००+
ग्रंथसंग्रह
२५०+
सदस्य
३४
नियतकालिके व पत्रे
१९४३
स्थापना वर्ष

आमचा इतिहास

ज्ञान, संस्कृती आणि समाजसेवेचा दीर्घ प्रवास

पाचल गावाचा परिचय

पाचल हे राजापूरच्या पूर्वेकडील दुर्गम भागातील एक गाव. सध्या अंदाजे आठ हजार लोकवस्ती असलेले हे गाव, आजूबाजूच्या १५-२० गावांसाठी बाजारामुळे, सरस्वती विद्यामंदिर उच्च माध्यमिक शाळेमुळे आणि जवळच असलेल्या खापणे महाविद्यालयामुळे एक सांस्कृतिक केंद्र बनले आहे.

वाचनालयाची स्थापना

स्वातंत्र्यपूर्व काळात कै. गोपाळ बा. नारकर उर्फ गोपाळ आबा हे गांधीजींच्या सहवासात राहिले होते. गांधीजींच्या "खेड्याकडे जा" ह्या आदेशाने त्यांनी बनारस विद्यापीठातील शिक्षण सोडून पाचलला परत आले. कै. आत्माराम रेडीज, कै. वि. म. लब्दे, कै. ज्ञानदेवभाऊ नारकर आदी सहकाऱ्यांसह ७ मे १९३७ रोजी ग्रामसेवा संघाची स्थापना केली. त्यांनी प्रथम वर्तमानपत्र-वाचनालय सुरू केले आणि नंतर "ग्राम वाचनालय पाचल" इ.स. १९४३ मध्ये सुरू झाले. सुरुवातीला सहकारी सोसायटीच्या व्हरांड्यात चालत असे.

पुनरुज्जीवन व नामकरण

पहिली पिढी वृद्ध झाल्यावर काही काळ वाचनालय निष्क्रिय राहिले. नंतर १४ एप्रिल १९७६ रोजी ग्रंथप्रेमींनी पुन्हा वाचनालय सुरू केले आणि कै. ज्ञानदेवभाऊ नारकर यांच्या स्मृतीस अर्पण म्हणून "कै. ज्ञा. म. नारकर वाचनालय, पाचल" असे नाव दिले. कै. शांताबाई विजय नारकर (मातृमंदिर देवरुख) यांच्या साहाय्याने "बाल विभाग" सुरू झाला. कै. आत्माराम अण्णा रेडीजांनी सिद्धारूढ स्वामींच्या मठाजवळील आपली जागा विनाभाडे दिली.

सध्याची स्थिती

वाचनालयाकडे सध्या सुमारे १५,०००+ ग्रंथ आहेत. दरवर्षी शासनाच्या परीक्षणात "अ" दर्जा मिळतो व जमा-खर्चाचे लेखापरीक्षण होते. पाचल, राईपाटण, करक, तळवडे व येळवण येथील वाचक नियमित येतात. सरकारी अनुदान अनियमित असल्याने "ब" वर्गातून "अ" वर्ग दर्जा मिळवणे आणि स्वतःच्या मालकीची जागा मिळवणे हे आमचे ध्येय आहे.

प्रेरणास्थान

कै. मोहन भगवान साखळकर (एम. बी. सर)

सर्व पंचक्रोशी "एम. बी. सर" म्हणून ओळखले जाणारे सरस्वती मंदिर शाळेचे माजी मुख्याध्यापक. सन १९७० साली त्यांनी वाचनालयाची अधिकृत नोंदणी राज्य शासनाच्या ग्रंथालय विभागाकडे केली. त्यांच्या अथक प्रयत्नांनी पुस्तक संख्या वाढली; शेतकरी व महिलांसाठी प्रशिक्षण, विद्यार्थ्यांसाठी गायन-चित्रकला-वक्तृत्व स्पर्धा राबवल्या; वाचनालय "क" वर्गातून "ब" वर्गात आले; इ.स. १९९१ मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर उत्कृष्ट वाचनालय पुरस्काराने सन्मान झाला. ते २२ फेब्रुवारी २०२३ रोजी हृदयाघाताने निधन पावले — ते आमचे कायमचे प्रेरणास्थान आहेत.

महत्त्वाचे टप्पे

१९३७
ग्रामसेवा संघाची स्थापना व पत्र-वाचनालयाचा आरंभ
१९४३
ग्राम वाचनालय पाचलची अधिकृत स्थापना
१९७६
पुनरुज्जीवन; "कै. ज्ञा. म. नारकर वाचनालय" असे नामकरण
१९९१
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर उत्कृष्ट वाचनालय पुरस्कार
आज
१५,०००+ ग्रंथ · "ब" वर्ग दर्जा · २५०+ सदस्य

आमच्या सेवा

वाचनालयातर्फे सदस्य व अभ्यागतांना दिल्या जाणाऱ्या सुविधा

ग्रंथसंग्रह

१५,०००+ मराठी, हिंदी व इंग्रजी पुस्तके सदस्यांसाठी उपलब्ध आहेत.

नियतकालिके व वृत्तपत्रे

२७ नियतकालिके व ७ दैनिक वृत्तपत्रे सदस्य व अभ्यागतांसाठी विनामूल्य.

वेळापत्रक

सकाळी ९:३०–१:०० आणि दुपारी ३:००–५:३० वाजेपर्यंत वाचनालय खुले.

सदस्यता

सध्या २५०+ सदस्य. पाचल, राईपाटण, करक, तळवडे, येळवण परिसरातून वाचक येतात.

समाजोपयोगी उपक्रम

शेतकरी प्रशिक्षण, महिला मेळावे, विद्यार्थ्यांसाठी गायन, चित्रकला व वक्तृत्व स्पर्धा.

पुरस्कार

इ.स. १९९१ मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर "उत्कृष्ट वाचनालय" पुरस्काराने सन्मानित.

आम्हाला साथ द्या

आपल्या सहयोगाने हे वाचनालय अधिक समृद्ध होईल

आर्थिक मदतीची विनंती

वाचनालयास सरकारी अनुदान तुटपुंजे आणि अनियमित मिळते. त्यामुळे दैनंदिन खर्च आणि कर्मचाऱ्यांचे वेतन नियमित देणे कठीण होत आहे.

पुस्तक संख्या वाढवून आणि स्वतःच्या मालकीची जागा मिळवून "अ" वर्ग दर्जा प्राप्त करणे हे ध्येय आहे. आपल्यासारख्या दानशूर आणि सामाजिक जाणीव असलेल्या व्यक्ती व संस्थांकडून आर्थिक मदतीची अपेक्षा आहे.

  • ग्रंथसंग्रह विस्तारासाठी देणगी
  • वार्षिक सदस्यत्व घेऊन नैतिक पाठिंबा
  • जाहिरात व शुभेच्छा संदेशाद्वारे मदत
  • पुस्तके व नियतकालिके भेट देऊन सहकार्य

बँक तपशील

खातेदाराचे नाव D. M. Narkar Vachanaly Pachal
बँक बँक ऑफ इंडिया, शाखा – पाचल
खाते क्रमांक 141910100003466
IFSC BKID0001419
BHIM UPI
boism-9422011811@boi
कोणत्याही UPI App ने स्कॅन करा
किशोर ज्ञानदेव नारकर
अध्यक्ष, कै. ज्ञा. म. नारकर वाचनालय
9422011811